Wymagania maturalne

W artykule “Wymagania maturalne z chemii a podstawa programowa” pisałam o tym czego można się spodziewać na maturze z chemii i że wcale nie są to wymagania z kosmosu (choć często uważacie inaczej 😉). Tam znalazł się również link do podstawy programowej. Wiem, że korzystanie bezpośrednio z dokumentu na stronie CKE niej nie należy do najprzyjemniejszych, dlatego wrzucam te informacje również tutaj.

Atomy, cząsteczki

  • odczytać w układzie okresowym masy atomowe pierwiastków i na ich podstawie obliczyć masę molową związków chemicznych (nieorganicznych i organicznych) o podanych wzorach (lub nazwach);
  • obliczyć masę atomową pierwiastka na podstawie jego składu izotopowego; ustalić skład izotopowy pierwiastka (w % masowych) na podstawie jego masy atomowej;
  • określić liczbę cząstek elementarnych w atomie oraz skład jądra atomowego, na podstawie zapisu AZE
  • zastosować zasady rozmieszczania elektronów na orbitalach w atomach pierwiastków wieloelektronowych;
  • zapisać konfiguracje elektronowe atomów pierwiastków do Z=36 i jonów o podanym ładunku, uwzględniając rozmieszczenie elektronów na podpowłokach (zapisy konfiguracji: pełne, skrócone i schematy klatkowe);
  • określić przynależność pierwiastków do bloków konfiguracyjnych: s, p i d układu okresowego (konfiguracje elektronów walencyjnych);
  • wskazać związek pomiędzy budową atomu a położeniem pierwiastka w układzie okresowym.

Wiązania chemiczne

  • przedstawić sposób, w jaki atomy pierwiastków bloku s i p osiągają trwałe konfiguracje elektronowe (tworzenie jonów);
  • zastosować pojęcie elektroujemności do określić (na podstawie różnicy elektroujemności i liczby elektronów walencyjnych atomów łączących się pierwiastków) rodzaju wiązania: jonowe, kowalencyjne (atomowe), kowalencyjne spolaryzowane (atomowe spolaryzowane), koordynacyjne;
  • opisać mechanizm tworzenia wiązania jonowego (np. w chlorkach i tlenkach metali);
  • zapisać wzory elektronowe typowych cząsteczek związków kowalencyjnych i jonów, z uwzględnieniem wiązań koordynacyjnych (np. wodoru, chloru, chlorowodoru, tlenku węgla (IV), amoniaku, metanu, etenu i etynu, NH4+, H3O+, SO2 i SO3);
  • rozpoznać typ hybrydyzacji (sp, sp2, sp3) w prostych cząsteczkach związków nieorganicznych i organicznych;
  • określić typ wiązania (σ i π) w prostych cząsteczkach;
  • opisać i przewidzieć wpływ rodzaju wiązania (jonowe, kowalencyjne, wodorowe, metaliczne) na właściwości fizyczne substancji nieorganicznych i organicznych.

Stechiometria chemiczna

  • zastosować pojęcie mola (w oparciu o liczbę Avogadra);
  • ustalić wzór empiryczny i rzeczywisty związku chemicznego (nieorganicznego i organicznego) na podstawie jego składu wyrażonego w % masowych i masy molowej;
  • wykonać obliczenia z uwzględnieniem wydajności reakcji i mola dotyczące: mas substratów i produktów (stechiometria wzorów i równań chemicznych), objętości gazów w warunkach normalnych.

Metale

  • opisać podstawowe właściwości fizyczne metali i wyjaśnić je w oparciu o znajomość natury wiązania metalicznego;
  • napisać równania reakcji ilustrujące typowe właściwości chemiczne metali wobec: tlenu (Na, Mg, Ca, Al, Zn, Fe, Cu), wody (Na, K, Mg, Ca), kwasów nieutleniających (Na, K, Ca, Mg, Al, Zn, Fe, Mn, Cr), rozcieńczonych i stężonych roztworów kwasów utleniających (Mg, Zn, Al, Cu, Ag, Fe);
  • porównać właściwości fizyczne i chemiczne metali grup 1. i 2.;
  • opisać właściwości fizyczne i chemiczne glinu; wyjaśnić, na czym polega pasywacja glinu i wytłumaczyć znaczenie tego zjawiska w zastosowaniu glinu w technice; zaplanować i wykonać doświadczenie, którego przebieg pozwoli wykazać, że tlenek i wodorotlenek glinu wykazują charakter amfoteryczny;
  • przewidzieć kierunek przebiegu reakcji metali z kwasami i z roztworami soli, na podstawie danych zawartych w szeregu napięciowym metali;
  • zaprojektować doświadczenie, którego wynik pozwoli porównać aktywność chemiczną metali, np. miedzi i cynku;

Niemetale

  • opisać podobieństwa we właściwościach pierwiastków w grupach układu okresowego i zmienność właściwości w okresach – wskazać położenie niemetali;
  • zapisać równania reakcji ilustrujących typowe właściwości chemiczne niemetali, w tym reakcje: tlenu z metalami (Na, Mg, Ca, Al, Zn, Fe, Cu) i z niemetalami (C, S, H2, P), wodoru z niemetalami (Cl2 , Br2 , O2 , N2 , S), chloru, bromu i siarki z metalami (Na, K, Mg, Ca, Fe, Cu);
  • zaplanować i opisać doświadczenia, w wyniku których można otrzymać wodór (reakcja aktywnych metali z wodą i/lub niektórych metali z niektórymi kwasami);
  • zaplanować i opisać doświadczenie, którego przebieg wykaże, że np. brom jest pierwiastkiem bardziej aktywnym niż jod, a mniej aktywnym niż chlor;
  • opisać typowe właściwości chemiczne wodorków pierwiastków 17. grupy, w tym ich zachowanie wobec wody i zasad;
  • przedstawić i uzasadnić zmiany mocy kwasów fluorowcowodorowych;
  • zaprojektować i przeprowadzić doświadczenia pozwalające otrzymać tlen w laboratorium (np. reakcja rozkładu H2O2 lub KMnO4); zapisać odpowiednie równania reakcji;
  • zapisać równania reakcji otrzymywania tlenków pierwiastków o liczbach atomowych od 1 do 30 (synteza pierwiastków z tlenem, rozkład soli np. CaCO3 i wodorotlenków np. Cu(OH)2);
  • opisać typowe właściwości chemiczne tlenków pierwiastków o liczbach atomowych od 1 do 30, w tym zachowanie wobec wody, kwasów i zasad; zapisać odpowiednie równania reakcji;
  • sklasyfikować tlenki ze względu na ich charakter chemiczny (kwasowy, zasadowy, amfoteryczny i obojętny); zaplanować i wykonać doświadczenie, którego przebieg pozwoli wykazać charakter chemiczny tlenku;
  • sklasyfikować poznane kwasy ze względu na ich skład (kwasy tlenowe i beztlenowe), moc i właściwości utleniające;
  • opisać typowe właściwości chemiczne kwasów, w tym zachowanie wobec metali, tlenków metali, wodorotlenków i soli kwasów o mniejszej mocy; zaplanować i przeprowadzić odpowiednie doświadczenia (sformułować obserwacje i wnioski); zilustrować je równaniami reakcji;
  • zilustrować, za pomocą odpowiednich równań reakcji, utleniające właściwości kwasów, np. stężonego i rozcieńczonego roztworu kwasu azotowego (V).
  • zapisać wzory hydratów i soli bezwodnych (CaSO4, (CaSO4)2 · H2O i CaSO4 · 2H2O); podać ich nazwy; opisać różnice we właściwościach hydratów i substancji bezwodnych; przewidzieć zachowanie się hydratów podczas ogrzewania i zweryfikować swoje przewidywania poprzez doświadczenie; wymienić zastosowania skał gipsowych; wyjaśnić proces twardnienia zaprawy gipsowej (zapisać odpowiednie równanie reakcji);
  • zbadać i opisać właściwości SiO2; wymienić odmiany SiO2 występujące w przyrodzie i wskazać na ich zastosowania;
  • opisać rodzaje skał wapiennych (wapień, marmur, kreda), ich właściwości i zastosowania; zaprojektować wykrycie skał wapiennych wśród innych skał i minerałów; zapisać równania reakcji;

Roztwory i reakcje zachodzące w roztworach wodnych

  • wymienić różnice we właściwościach roztworów właściwych, koloidów i zawiesin;
  • wykonać obliczenia związane z przygotowaniem, rozcieńczaniem i zatężaniem roztworów z zastosowaniem pojęć stężenie procentowe i molowe;
  • zaplanować doświadczenie pozwalające otrzymać roztwór o zadanym stężeniu procentowym i molowym;
  • opisać sposoby rozdzielenia roztworów właściwych (ciał stałych w cieczach, cieczy w cieczach) na składniki;
  • zaplanować doświadczenie pozwalające rozdzielić mieszaninę niejednorodną (ciał stałych w cieczach) na składniki;
  • stosować termin stopień dysocjacji dla opisu zjawiska dysocjacji elektrolitycznej;
  • przewidywać odczyn roztworu po reakcji (np. tlenku wapnia z wodą, tlenku siarki (VI) z wodą, wodorotlenku sodu z kwasem solnym) substancji zmieszanych w ilościach stechiometrycznych i niestechiometrycznych;
  • uzasadnić (ilustrując równaniami reakcji) przyczynę kwasowego odczynu roztworów kwasów, zasadowego odczynu wodnych roztworów niektórych wodorotlenków (zasad) oraz odczynu niektórych roztworów soli (hydroliza);
  • podać przykłady wskaźników pH (fenoloftaleina, oranż metylowy, wskaźnik uniwersalny) i omówić ich zastosowanie; zbadać odczyn roztworu;
  • zapisać równania reakcji: zobojętniania, wytrącania osadów i hydrolizy soli w formie cząsteczkowej i jonowej (pełnej i skróconej);
  • zaprojektować i przeprowadzić doświadczenia pozwalające otrzymać różnymi metodami kwasy, wodorotlenki i sole;
  • podać przykłady nawozów naturalnych i sztucznych;
  • wymienić źródła chemicznego zanieczyszczenia gleb oraz podstawowe rodzaje zanieczyszczeń (metale ciężkie, węglowodory, pestycydy, azotany);

Reakcje utleniania i redukcji

  • stosować pojęcia: stopień utlenienia, utleniacz, reduktor, utlenianie, redukcja;
  • obliczyć stopnie utlenienia pierwiastków w jonie i cząsteczce związku nieorganicznego i organicznego;
  • wskazać utleniacz, reduktor, proces utleniania i redukcji w podanej reakcji redoks;
  • przewidzieć typowe stopnie utlenienia pierwiastków na podstawie konfiguracji elektronowej ich atomów;
  • stosować zasady bilansu elektronowego i elektronowo-jonowy – dobrać współczynniki stechiometryczne w równaniach reakcji utleniania-redukcji (w formie cząsteczkowej i jonowej).
  • przewidzieć produkty redukcji związków manganu (VII) w zależności od środowiska, a także dichromianu (VI) potasu w środowisku kwasowym; zbilansować odpowiednie równania reakcji.

Kinetyka i statyka chemiczna

  • stosować pojęcie szybkości reakcji (jako zmianę stężenia reagenta w czasie);
  • szkicować wykres zmian stężeń reagentów i szybkości reakcji w funkcji czasu;
  • stosować pojęcia: egzoenergetyczny, endoenergetyczny, energia aktywacji do opisu efektów energetycznych przemian;
  • interpretować zapis ΔΗ < 0 i ΔH > 0 do określenia efektu energetycznego reakcji;
  • przewidywać wpływ: stężenia substratów, obecności katalizatora, stopnia rozdrobnienia substratów i temperatury na szybkość reakcji; planować i przeprowadzić odpowiednie doświadczenia;
  • stosować pojęcia: stan równowagi dynamicznej i stała równowagi; zapisać wyrażenie na stałą równowagi podanej reakcji;
  • stosować regułę przekory do określenia wpływu zmian temperatury, stężenia reagentów i ciśnienia na układ pozostający w stanie równowagi;
  • klasyfikować substancje do kwasów lub zasad zgodnie z teorią Brönsteda-Lowry’ego;
  • interpretować wartości stałej dysocjacji, pH, pKw;
  • porównać moc elektrolitów na podstawie wartości ich stałych dysocjacji.

Węglowodory

  • podać założenia teorii strukturalnej budowy związków organicznych;
  • narysować wzory strukturalne i półstrukturalne węglowodorów; podać nazwę węglowodoru (alkanu, alkenu i alkinu – do 10 atomów węgla w cząsteczce) zapisanego wzorem strukturalnym lub półstrukturalnym;
  • ustalić rzędowość atomów węgla w cząsteczce węglowodoru;
  • posługiwać się poprawną nomenklaturą węglowodorów (nasycone, nienasycone i aromatyczne) i ich fluorowcopochodnych; rozumieć pojęcia: szereg homologiczny, wzór ogólny, izomeria;
  • narysować wzory strukturalne i półstrukturalne izomerów konstytucyjnych, położenia podstawnika, izomerów optycznych węglowodorów i ich prostych fluorowcopochodnych o podanym wzorze sumarycznym; wśród podanych wzorów węglowodorów i ich pochodnych wskazać izomery konstytucyjne; wyjaśnić zjawisko izomerii cis-trans; uzasadnić warunki wystąpienia izomerii cis-trans w cząsteczce związku o podanej nazwie lub o po danym wzorze strukturalnym (lub półstrukturalnym);
  • określić tendencje zmian właściwości fizycznych (stanu skupienia, temperatury topnienia itp.) w szeregach homologicznych alkanów, alkenów i alkinów;
  • opisać właściwości chemiczne alkanów, na przykładzie następujących reakcji: spalanie, podstawianie (substytucja) atomu (lub atomów) wodoru przez atom (lub atomy) chloru albo bromu przy udziale światła (zapisać odpowiednie równania reakcji);
  • opisać właściwości chemiczne alkenów, na przykładzie następujących reakcji: przyłączanie (addycja): H2, Cl2 i Br2, HCl, i HBr, H2O; przewidzieć produkty reakcji przyłączenia cząsteczek niesymetrycznych do niesymetrycznych alkenów na podstawie reguły Markownikowa (produkty główne i uboczne); zachowanie wobec zakwaszonego roztworu manganianu (VII) potasu, polimeryzacja; zapisać odpowiednie równania reakcji;
  • zaplanować ciąg przemian pozwalających otrzymać np. eten z etanu (z udziałem fluorowcopochodnych węglowodorów); zilustrować je równaniami reakcji;
  • opisać właściwości chemiczne alkinów, na przykładzie etynu: przyłączenie: H2, Cl2 i Br2, HCl, i HBr, H2O, trimeryzacja; zapisać odpowiednie równania reakcji;
  • wyjaśnić na prostych przykładach mechanizmy reakcji substytucji, addycji, eliminacji; zapisać odpowiednie równania reakcji;
  • ustalić wzór monomeru, z jakiego został otrzymany polimer o podanej strukturze;
  • sklasyfikować tworzywa sztuczne w zależności od ich właściwości (termoplasty i duroplasty); zapisać równania reakcji otrzymywania PVC; wskazać na zagrożenia związane z gazami powstającymi w wyniku spalania się PVC;
  • zaplanować ciąg przemian pozwalających otrzymać, np. benzen z węgla i dowolnych odczynników nieorganicznych; zilustrować je równaniami reakcji;
  • opisać budowę cząsteczki benzenu, z uwzględnieniem delokalizacji elektronów; wytłumaczyć, dlaczego benzen, w przeciwieństwie do alkenów, nie odbarwia wody bromowej ani zakwaszonego roztworu manganianu (VII) potasu;
  • opisać właściwości węglowodorów aromatycznych, na przykładzie reakcji benzenu i toluenu: spalanie, reakcje z Cl2 lub Br2 wobec katalizatora lub w obecności światła, nitrowanie; zapisać odpowiednie równania reakcji;
  • zaprojektować doświadczenia dowodzące różnice we właściwościach węglowodorów nasyconych, nienasyconych i aromatycznych; przewidzieć obserwacje, sformułować wnioski i zilustrować je równaniami reakcji.
  • wyjaśnić pojęcie alotropii pierwiastków; na podstawie znajomości budowy diamentu, grafitu i fullerenów wytłumaczyć ich właściwości i zastosowania;
  • opisać tworzenie się emulsji, ich zastosowania;
  • podać przykłady surowców naturalnych wykorzystywanych do uzyskiwania energii (bezpośrednio i po przetworzeniu);
  • opisać przebieg destylacji ropy naftowej i węgla kamiennego; wymienić nazwy produktów tych procesów i uzasadnić ich zastosowania;
  • wyjaśnić pojęcie liczby oktanowej (LO) i podać sposoby zwiększania LO benzyny; wytłumaczyć, na czym polega kraking oraz reforming, i uzasadnić konieczność prowadzenia tych procesów w przemyśle.

Hydroksylowe pochodne węglowodorów − alkohole i fenole

  • zaliczyć substancję do alkoholi lub fenoli (na podstawie budowy jej cząsteczki); wskazać wzory alkoholi pierwszo-, drugo- i trzeciorzędowych;
  • narysować wzory strukturalne i półstrukturalne izomerów alkoholi mono i polihydroksylowych o podanym wzorze sumarycznym (izomerów szkieletowych, położenia podstawnika); podać ich nazwy systematyczne;
  • opisać właściwości chemiczne alkoholi, na przykładzie etanolu i innych prostych alkoholi w oparciu o reakcje: spalania wobec różnej ilości tlenu, reakcje z HCl i HBr, zachowanie wobec sodu, utlenienie do związków karbonylowych i ewentualnie do kwasów karboksylowych, odwodnienie do alkenów, reakcję z nieorganicznymi kwasami tlenowymi i kwasami karboksylowymi; zapisać odpowiednie równania reakcji;
  • porównać właściwości fizyczne i chemiczne: etanolu, glikolu etylenowego i glicerolu; zaprojektować doświadczenie, którego przebieg pozwoli odróżnić alkohol monohydroksylowy od alkoholu polihydroksylowego; na podstawie obserwacji wyników doświadczenia sklasyfikować alkohol do mono- lub polihydroksylowych;
  • opisać działanie: CuO lub K2Cr2O7 /H2SO4 na alkohole pierwszo-, drugo rzędowe;
  • dobrać współczynniki reakcji roztworu manganianu (VII) potasu (w środowisku kwasowym) z etanolem;
  • opisać reakcję benzenolu z: sodem i z wodorotlenkiem sodu; bromem, kwasem azotowym (V); zapisać odpowiednie równania reakcji;
  • na podstawie obserwacji wyników doświadczenia (np. z NaOH) sformułować wniosek o sposobie odróżniania fenolu od alkoholu;
  • opisać różnice we właściwościach chemicznych alkoholi i fenoli; zilustrować je odpowiednimi równaniami reakcji.

Związki karbonylowe − aldehydy i ketony

  • wskazać na różnice w strukturze aldehydów i ketonów (obecność grupy aldehydowej i ketonowej);
  • narysować wzory strukturalne i półstrukturalne izomerycznych aldehydów i ketonów o podanym wzorze sumarycznym; podać nazwy systematyczne prostych aldehydów i ketonów;
  • zapisać równania reakcji utleniania alkoholu pierwszo- i drugorzędowego np. tlenkiem miedzi (II);
  • określić rodzaj związku karbonylowego (aldehyd czy keton) na podstawie wyników próby (z odczynnikiem Tollensa i Trommera);
  • zaplanować i przeprowadzić doświadczenie, którego celem jest odróżnienie aldehydu od ketonu, np. etanalu od propanonu;
  • porównać metody otrzymywania, właściwości i zastosowania aldehydów i ketonów.

Kwasy karboksylowe

  • wskazać grupę karboksylową i resztę kwasową we wzorach kwasów karboksylowych (alifatycznych i aromatycznych); narysować wzory strukturalne i półstrukturalne izomerycznych kwasów karboksylowych o podanym wzorze sumarycznym;
  • na podstawie obserwacji wyników doświadczenia (reakcja kwasu mrówkowego z manganianem (VII) potasu w obecności kwasu siarkowego (VI)) ocenić właściwości redukujące kwasu mrówkowego; uzasadnić przyczynę tych właściwości;
  • zapisać równania reakcji otrzymywania kwasów karboksylowych z alkoholi i aldehydów;
  • zapisać równania dysocjacji elektrolitycznej prostych kwasów karboksylowych i nazwać powstające w tych reakcjach jony;
  • zapisać równania reakcji z udziałem kwasów karboksylowych (których produktami są sole i estry); zaprojektować i przeprowadzić doświadczenia pozwalające otrzymywać sole kwasów karboksylowych (w reakcjach kwasów z metalami, tlenkami metali, wodorotlenkami metali i solami słabych kwasów);
  • zaprojektować i przeprowadzić doświadczenie, którego wynik wykaże podobieństwo we właściwościach chemicznych kwasów nieorganicznych i kwasów karboksylowych;
  • zaprojektować doświadczalny sposób odróżnienia nasyconych i nienasyconych kwasów tłuszczowych;
  • zaprojektować i przeprowadzić doświadczenie, którego wynik dowiedzie, że kwas octowy jest kwasem słabszym od kwasu siarkowego (VI) i mocniejszym od kwasu węglowego;
  • wytłumaczyć przyczynę zasadowego odczynu roztworu wodnego octanu sodu i mydła; zilustrować równaniami reakcji;
  • opisać budowę dwufunkcyjnych pochodnych węglowodorów, na przykładzie kwasu mlekowego i salicylowego, występowanie i zastosowania tych kwasów.
  • opisać procesy fermentacyjne zachodzące podczas wyrabiania ciasta i pieczenia chleba, produkcji wina, otrzymywania kwaśnego mleka, jogurtów, serów; zapisać równania reakcji fermentacji alkoholowej i octowej;

Estry i tłuszcze

  • opisać strukturę cząsteczek estrów i wiązania estrowego;
  • sformułować obserwacje i wnioski do doświadczenia (reakcja estryfikacji); zapisać równania reakcji alkoholi z kwasami karboksylowymi (wskazać na rolę stężonego H2SO4);
  • podać nazwy prostych estrów kwasów karboksylowych i tlenowych kwasów nieorganicznych; narysować wzory strukturalne i półstrukturalne estrów na podstawie ich nazwy;
  • wyjaśnić przebieg reakcji octanu etylu: z wodą, w środowisku o odczynie kwasowym i z roztworem wodorotlenku sodu; zilustrować je równaniami reakcji;
  • na podstawie wzoru strukturalnego aspiryny, wyjaśnić, dlaczego związek ten nazywamy kwasem acetylosalicylowym;
  • opisać budowę tłuszczów stałych i ciekłych (jako estrów glicerolu i długo łańcuchowych kwasów tłuszczowych); ich właściwości i zastosowania;
  • zaprojektować i wykonać doświadczenie, którego wynik dowiedzie, że w skład oleju jadalnego wchodzą związki o charakterze nienasyconym;
  • opisać przebieg procesu utwardzania tłuszczów ciekłych;
  • wyjaśnić (zapisać równania reakcji), w jaki sposób z glicerydów otrzymuje się kwasy tłuszczowe lub mydła;
  • zapisać ciągi przemian (i odpowiednie równania reakcji) wiążące ze sobą właściwości poznanych węglowodorów i ich pochodnych.
  • opisać proces zmydlania tłuszczów; zapisać przebieg tej reakcji;
  • wyjaśnić, na czym polega proces usuwania brudu i zbadać wpływ twardości wody na powstawanie związków trudno rozpuszczalnych; zaznaczyć fragmenty hydrofobowe i hydrofilowe we wzorach cząsteczek substancji powierzchniowo czynnych;

Związki organiczne zawierające azot

  • narysować wzory elektronowe cząsteczek amoniaku i etyloaminy;
  • wskazać na różnice i podobieństwa w budowie etyloaminy i fenyloaminy (aniliny);
  • wyjaśnić przyczynę zasadowych właściwości amoniaku i amin; zapisać odpowiednie równania reakcji;
    zapisać równania reakcji otrzymywania amin alifatycznych (np. w procesie
  • alkilowania amoniaku) i amin aromatycznych (np. otrzymywanie aniliny w wyniku reakcji redukcji nitrobenzenu);
  • zapisać równania reakcji etyloaminy z wodą i z kwasem solnym;
  • zapisać równania reakcji fenyloaminy (aniliny) z kwasem solnym i wodą bromową;
  • zapisać równania reakcji acetamidu z wodą w środowisku kwasu siarkowego (VI) i z roztworem NaOH;
  • wykazać, pisząc odpowiednie równanie reakcji, że produktem kondensacji mocznika jest związek zawierający w cząsteczce wiązanie peptydowe;
  • przeanalizować budowę cząsteczki mocznika (m.in. brak fragmentu węglowodorowego) i wynikające z niej właściwości, wskazać na jego zastosowania (nawóz sztuczny, produkcja leków, tworzyw sztucznych);
  • zapisać wzór ogólny ¬-aminokwasów, w postaci RCH(NH2)COOH;
  • opisać właściwości kwasowo-zasadowe aminokwasów oraz mechanizm powstawania jonów obojnaczych;
  • zaprojektować i wykonać doświadczenie, którego wynik potwierdzi amfoteryczny charakter aminokwasów (np. glicyny);
  • zapisać równanie reakcji kondensacji dwóch cząsteczek aminokwasów (o podanych wzorach) i wskazać wiązanie peptydowe w otrzymanym produkcie;
  • podać wzory dipeptydów i tripeptydów, powstających z podanych aminokwasów, oraz rozpoznać reszty podstawowych aminokwasów (glicyny, alaniny i fenyloalaniny) w cząsteczkach di- i tripeptydów;
  • zaplanować i wykonać doświadczenie, którego wynik dowiedzie obecności wiązania peptydowego w analizowanym związku (reakcja biuretowa);
  • opisać przebieg hydrolizy peptydów.

Białka

  • opisać budowę białek (jako polimerów kondensacyjnych aminokwasów);
  • opisać strukturę drugorzędową białek (α- i β-) oraz wykazać znaczenie wiązań wodorowych dla ich stabilizacji; wytłumaczyć znaczenie trzeciorzędowej struktury białek i wyjaśnić stabilizację tej struktury przez grupy R-, zawarte w resztach aminokwasów (wiązania jonowe, mostki disiarczkowe, wiązania wodorowe i oddziaływania van der Waalsa);
  • wyjaśnić przyczynę denaturacji białek, wywołaną oddziaływaniem na nie soli metali ciężkich i wysokiej temperatury; wymienić czynniki wywołujące wysalanie białek i wyjaśnić ten proces; zaprojektować i wykonać doświadczenie pozwalające wykazać wpływ różnych substancji i ogrzewania na strukturę cząsteczek białek;
  • zaplanować i wykonać doświadczenie pozwalające na identyfikację białek (reakcja biuretowa i ksantoproteinowa).

Cukry

  • dokonać podziału cukrów na proste i złożone, sklasyfikować cukry proste ze względu na grupę funkcyjną i wielkość cząsteczki;
  • wskazać na pochodzenie cukrów prostych, zawartych np. w owocach (fotosynteza);
  • zapisać wzory łańcuchowe: rybozy, 2-deoksyrybozy, glukozy i fruktozy i wykazać, że cukry proste należą do polihydroksyaldehydów lub polihydroksyketonów; narysować wzory taflowe (Hawortha) glukozy i fruktozy;
  • zaprojektować i wykonać doświadczenie, którego wynik potwierdzi obecność grupy aldehydowej w cząsteczce glukozy;
  • opisać właściwości glukozy i fruktozy; wskazać na podobieństwa i różnice; zaplanować i wykonać doświadczenie pozwalające na odróżnienie tych cukrów;
  • wskazać wiązanie O-glikozydowe w cząsteczce sacharozy i maltozy;
  • wyjaśnić, dlaczego maltoza posiada właściwości redukujące, a sacharoza nie wykazuje właściwości redukujących;
  • zaprojektować i przeprowadzić doświadczenie pozwalające przekształcić sacharozę w cukry proste;
  • porównać budowę cząsteczek i właściwości skrobi i celulozy;
  • zaplanować i wykonać doświadczenie pozwalające stwierdzić obecność skrobi w artykułach spożywczych;
  • zapisać uproszczone równanie hydrolizy polisacharydów (skrobi i celulozy);
  • zapisać ciąg przemian pozwalających przekształcić cukry (np. glukozę w alkohol etylowy, a następnie w octan etylu); zilustrować je równaniami reakcji
Podobał Ci się wpis? Nie bądź Janusz, daj lajka i podziel się z innymi

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *